Niet meteen met de vinger wijzen, maar met elkaar praten
Seksuologe Judith van Duivenboden spreekt op Frion Gastcollege
“Praten over seks hoeft helemaal niet ingewikkeld”, vertelt Judith van Duivenboden. “Het kan zelfs tijdens de afwas.” Op dinsdag 21 juni spreekt de seksuologe en pedagoge tijdens het Frion Gastcollege Seksualiteit en Intimiteit in Hogeschool Windesheim. En u kunt daarbij zijn.
“Eén van mijn missies is om aandacht te vragen voor seksuele gezondheid”, vertelt Judith. “Je bent seksueel gezond als je seksualiteit op die manier kan beleven die voor jou passend is. En als die recht doet aan jouw ‘zijn’. Ieder mens beleeft seksualiteit op een andere manier, heeft andere wensen en andere behoeften.”
Op een goede manier informeren
Die aandacht komt er door te praten. “We zijn goed in protocollen, maar er zijn maar weinig organisaties die inzetten op seksuele gezondheid. Op hoe we onze cliënten informeren en hoe we het onderwerp laten terugkomen. Terwijl ze voor goede informatie vaak afhankelijker van ons zijn dan we beseffen. Een boek lezen of informatie tot je nemen via internet is voor hen vaak lastiger. Wij kunnen ervoor zorgen dat ze begrijpelijke informatie krijgen op een niveau dat ze aankunnen.”
Rood hoofd en zweetoksels
Dat praten lijkt misschien niet makkelijk. Judith: “Ik ben nog nooit een begeleider tegengekomen die zegt dat seksualiteit niet bij haar werk hoort. Maar veel begeleiders en verwanten vinden het lastig om erover te beginnen. Terwijl veel cliënten die ik behandel, aangeven dat ze niet weten met wie ze erover kunnen praten, omdat juist niemand erover begint.” Zelf lijkt ze makkelijk over seksualiteit te praten. “Mijn oma sprak open over seksualiteit met haar kinderen, waaronder mijn vader. En die sprak er weer open over met ons. Maar ook ik zat met een rood hoofd en zweetoksels toen ik tijdens mijn stage cliënten interviewde voor voorlichtingsboekjes. Je moet het een keer voor het eerst doen. En dat hoeft niet perfect. Ik heb denk ook nog regelmatig achteraf: dat had ik anders moeten doen. Het mooie is dat ik dat kan zien, ervan kan leren en er ook om kan lachen.”
Tijdens de afwas
Het hoeft volgens Judith ook helemaal niet ingewikkeld. “Je kunt als verwant of begeleider tijdens het samen afwassen al zeggen: ‘Ik bedacht me ineens dat we nooit over seks praten. Maar als jij dat wilt, wil ik je laten weten dat dat kan’. Of je kunt inspringen op de actualiteit.” En die biedt de laatste tijd genoeg inspiratie. “Naar aanleiding van de schandalen bij televisieprogramma The Voice of Holland, merkten we dat cliënten meer over seksualiteit begonnen te praten. En te vertellen. Wat je als verwant of begeleider dan kunt doen, is goed luisteren, alert zijn.”
“Mensen met een beperking zijn voor goede informatie vaak afhankelijker van ons dan we beseffen”
Geen slapende honden
We kunnen nog wel een paar stappen maken als zorgorganisaties, merkt Judith. “In de verstandelijk gehandicaptenzorg bepalen we vaak nog teveel wat een verwant of cliënt ervaart, wat goed voor hem of haar is of waar diegene behoefte aan heeft. Dat komt voort uit goede bedoelingen en goede zorg. Maar hoe vaak geven we geen informatie omdat we geen slapende honden wakker willen maken? Denken we: laten we maar niets vertellen. Soms is dat verstandig, maar het is ook vaak te kort door de bocht.”
De tijd is er rijp voor
Zowel in de samenleving als bij organisaties begint de kijk op seksuele gezondheid langzaamaan te veranderen. “De tijd is er rijp voor. Kijk maar naar de discussies van vandaag de dag. Of naar het podium dat seksuologe Ellen van der Laan (die onlangs overleed) steeds meer kreeg. Bijvoorbeeld in de talkshow van Eva Jinek. Ze had een plastic clitoris meegebracht en daar werd over gesproken. Voor cliënten is zo’n talkshow misschien niet goed te volgen, maar er ligt een mooie kans!”
“Het hoeft niet perfect”
Glimlach
En lachen moet ook kunnen. Judith: “Seksualiteit is vaak ook heel leuk. Je kunt er grapjes over maken en cliënten kunnen van die leuke uitspraken hebben. Zoals de cliënt die ik vroeg hoe een vrouwelijk geslachtsdeel heet. Die antwoordde uiterst serieus: ‘Dat is je pagina.’ Of de cliënte die stralend vertelde dat ze met haar vriendje naar bed was geweest. Ze was zo blij dat ze het ook een keer gedaan had, geen maagd meer was. Toen ik vroeg wat ze dan hadden gedaan, vertelde ze: ‘We hebben ons uitgekleed, we zijn in bed gaan liggen, we hebben gezoend, en elkaar gestreeld.’ Dan zit ik daar met een grote glimlach op mijn gezicht.”
Experimenteren en sexting
Een eigenlijk al niet meer zo’n nieuwe, maar veel voorkomende ontwikkeling op het gebied van seksualiteit is experimenteren via social media. Ook door mensen met een verstandelijke beperking. “We zien dat zij soms minder goed in staat zijn om eventuele gevolgen te overzien. Daardoor komen ze wel eens in de problemen of nemen ze onhandige beslissingen.” Ook hierbij is het gesprek weer belangrijk. “De uitdaging is om niet ‘pas op’, ‘kijk uit’ te zeggen. Maar om informatie te geven zonder met je vinger te wijzen. Ondersteun je verwant of cliënt. Stel dat diegene aan sexting doet met anderen, praat er dan met elkaar over. (Red. Sexting is het versturen van seksueel getinte berichten, foto’s of filmpjes van jezelf per internet (bijvoorbeeld via je smartphone)). Laat weten dat je best een foto van jezelf mag maken. Of hem naar je vriendje of vriendinnetje mag sturen. Maar vertel ook dat het niet oké is om een foto door te sturen. Praat dus met een andere invalshoek.”
Wie is Judith van Duivenboden
Al vanaf haar zestiende werkt Judith in de gehandicaptenzorg. Tijdens een stage van haar opleiding sociaal pedagogisch werk (spw) bij een zorgorganisatie voor mensen met een verstandelijke beperking, viel het haar al op dat er bijna nooit over seksualiteit gesproken werd. Daarom maakte ze een voorlichtingsboek voor mensen met een beperking. Tijdens haar hbo-opleiding pedagogiek zette ze vrouwelijke en mannelijke seksualiteitsgroepen op. En uiteindelijk deed ze de hbo-opleiding tot seksuoloog.
FABRIEK69
Medeoprichter en eigenaar. FABRIEK69 is een samenwerking van verschillende seksuologen. Zij willen relaties, intimiteit, seksualiteit (RIS) en aanverwante thema’s binnen zorg-, welzijns- onderwijsorganisaties zichtbaar en bespreekbaar maken.
Philadelphia Zorg
Hier werkt ze al 18 jaar. Eerst als coördinerend begeleider en sinds 2011 als allround trainer.
Edusex
Eigenaresse. Webwinkel voor anatomisch correct, tastbaar voorlichtingsmateriaal voor organisaties en voorlichters. Vanuit dit bedrijf geeft ze ook trainingen aan cliënten en aan professionals op gebied van Relaties, Intimiteit, Seksualiteit en Weerbaarheid.
Dit artikel vind je ook op de website van Frion.